องค์ประกอบที่ ๓ นิสิต

                   องค์ประกอบที่ ๓ นิสิต เป็นการอธิบายกระบวนการตั้งแต่ระบบการรับนิสิต การส่งเสริมและพัฒนานิสิต และผลลัพธ์ที่เกิดขึ้นกับนิสิตภายใต้กระบวนการดำเนินการ มีแนวปฏิบัติที่ดีและเทคนิคการจัดทำรายงานการประกันคุณภาพการศึกษาภายใน ระดับหลักสูตร ดังนี้
                   ๓.๑ การรับนิสิต
                    การรับนิสิตเป็นการอธิบายกระบวนการหรือแสดงผลการดำเนินงานในประเด็นที่เกี่ยวข้องกับการรับนิสิตและการเตรียมความพร้อมก่อนเข้าศึกษา ว่าต้องการนิสิตที่มีคุณสมบัติอย่างไร และจัดเตรียมความพร้อมให้กับนิสิตที่จะศึกษาในหลักสูตร โดยพิจารณาจาก มคอ. ๒ ที่ได้ระบุถึงปัญหาของนิสิตแรกเข้าและการแก้ปัญหา ในการประเมินเพื่อให้ทราบว่าอยู่ในระดับคะแนนใด ให้พิจารณาในภาพรวมของผลการดำเนินงานทั้งหมด ที่ทำให้ได้นิสิตที่มีความพร้อมที่จะเรียนในหลักสูตร มีแนวปฏิบัติที่ดี ดังนี้

แนวปฏิบัติที่ดี
เอกสารและหลักฐาน
กระบวนการ
ข้อเสนอแนะในการรายงานผลการดำเนินงาน ๑. คู่มือการรับสมัครนิสิต P
– ให้อธิบายกระบวนการหรือแสดงผลการดำเนินงานในประเด็นที่เกี่ยวข้องกับการรับนิสิตและการเตรียมความพร้อมก่อนเข้าศึกษา ๒. แผนการรับสมัครพระภิกษุสามเณรและบุคคลทั่วไปเพื่อสอบคัดเลือกเข้าศึกษาหลักสูตร.. สาขาวิชา  P
– ในการพิจารณาเกี่ยวกับการรับเข้าและการเตรียมความพร้อมก่อนเข้าศึกษา ขอให้ดูเจตนารมณ์ของหลักสูตร ว่าต้องการนิสิตที่มีคุณสมบัติอย่างไร และจัดเตรียมความพร้อมให้กับนิสิตที่จะศึกษาในหลักสูตร โดยพิจารณาจาก มคอ. ๒ ที่ได้ระบุถึงปัญหาของนิสิตแรกเข้าและการแก้ปัญหา ๓. ขออนุมัติโครงการ/กิจกรรมประชาสัมพันธ์และแนะแนวการศึกษาระดับหลักสูตร….สาขาวิชา…..   D
– ในการประเมินเพื่อให้ทราบว่าอยู่ในระดับคะแนนใด ให้พิจารณาในภาพรวมของผลการดำเนินงานทั้งหมด ที่ทำให้ได้นิสิตที่มีความพร้อมที่จะเรียนในหลักสูตร ไม่ควรพิจารณาแต่ละประเด็นย่อย และกรณีจะให้คะแนนระดับ ๔ หรือ 5 ต้องมีคำอธิบายที่เห็นเป็นรูปธรรม มีแนวปฏิบัติที่ดี ดังนี้  ๔. แต่งตั้งกรรมการสอบและพิจารณาข้อสอบคัดเลือกนิสิตหลักสูตร…. สาขาวิชา…. ปีการศึกษา …. P
๑. มีระบบมีกลไก    
๒. มีการนำระบบกลไกไปสู่การปฏิบัติ/ดำเนินงาน ๕. แต่งตั้งคณะกรรมการสอบคัดเลือกนิสิตใหม่หลักสูตร…. สาขาวิชา…..ปีการศึกษา ….. (สอบข้อเขียน/สัมภาษณ์) P
๓. มีการประเมินกระบวนการ ๖. แต่งตั้งคณะกรรมการจัดกิจกรรมเตรียมความพร้อมนิสิตใหม่หลักสูตร… สาขาวิชา.. P
๔. มีการปรับปรุง/พัฒนากระบวนการจากผลการประเมิน ๗. รายงานผลการประชาสัมพันธ์และแนะแนวการศึกษาหลักสูตร…. สาขาวิชา…..   C
๕. มีผลจากการปรับปรุงเห็นชัดเป็นรูปธรรม ๘. รายงานผลการรับนิสิตหลักสูตร…. สาขาวิชา… C
๖. มีแนวทางปฏิบัติที่ดี โดยมีหลักฐานเชิงประจักษ์ยืนยัน และกรรมการผู้ตรวจประเมินสามารถให้เหตุผลอธิบายการเป็นแนวปฏิบัติที่ดีได้ชัดเจน ๙. ประเมินผลกระบวนการประชาสัมพันธ์และแนะแนวการศึกษาของหลักสูตรหลักสูตร….. สาขาวิชา…..   A
โดยที่หลักสูตรต้องจัดโครงการประชาสัมพันธ์แนะแนวหลักสูตร และจัดให้มีกิจกรรมการเตรียมผู้สมัครเข้าเรียน และปฐมนิเทศเพื่อให้ผู้สมัครเรียนคุ้นเคย มีความสัมพันธ์ที่ดีกับอาจารย์ประจำหลักสูตร และมีการจัดอบรมแนะแนวการทำข้อสอบเข้าศึกษา และให้มีการประเมินกระบวนการรับนิสิตและการเตรียมความพร้อมก่อนเข้าศึกษาอย่างเป็นรูปธรรม มีตัวชี้วัดความสำเร็จและค่าเป้าหมายจากการรายงานผลดำเนินโครงการประชาสัมพันธ์หลักสูตร ๑๐. รายงานผลการจัดกิจกรรมเตรียมความพร้อมนิสิตใหม่หลักสูตร… สาขาวิชา.. C
  ๑๑. รายงานผลการประเมินกระบวนการปฐมนิเทศนิสิตใหม่  A
  ๑๒. รายงานผลการปรับปรุงและพัฒนากระบวนการจากผลการประเมิน A
  ๑๓.  รายงานผลการประเมินจากการปรับปรุงเห็นชัดเป็นรูปธรรม A
  ๑๔. รายงานแนวทางปฏิบัติที่ดี โดยมีหลักฐานเชิงประจักษ์ยืนยันและสามารถให้เหตุผลอธิบายการเป็นแนวปฏิบัติที่ดีได้ชัดเจน      A

๓.๒ การส่งเสริมและพัฒนานิสิต
                  การส่งเสริมและพัฒนานิสิต เป็นการอธิบายกระบวนการหรือแสดงผลการดำเนินงานในประเด็นที่เกี่ยวข้องกับการควบคุม การดูแล การให้คำปรึกษาวิชาการและแนะแนวแก่นิสิตปริญญาตรี การควบคุมดูแลการให้คำปรึกษาวิทยานิพนธ์แก่บัณฑิตศึกษา และการพัฒนาศักยภาพนิสิตและการเสริมสร้างทักษะการเรียนรู้ในศตวรรษที่ ๒๑ ในการประเมินเพื่อให้ทราบว่าอยู่ในระดับคะแนนใด ให้พิจารณาในภาพรวมของผลการดำเนินงานทั้งหมด ที่ทำให้ได้นิสิตเรียนอย่างมีความสุข และมีทักษะที่จำเป็นต่อการประกอบอาชีพในอนาคต มีแนวปฏิบัติที่ดี ดังนี้

แนวปฏิบัติที่ดี
เอกสารและหลักฐาน
กระบวนการ
ข้อเสนอแนะในการรายงานผลการดำเนินงาน  ๑. ระเบียบและข้อบังคับเกี่ยวกับการส่งเสริมและพัฒนานิสิต C
ให้อธิบายกระบวนการหรือแสดงผลการดำเนินงานในประเด็นที่เกี่ยวข้องกับการควบคุมการดูแล การให้คำปรึกษาวิชาการและแนะแนวแก่นิสิตปริญญาตรี การควบคุมดูแล การให้คำปรึกษาวิทยานิพนธ์แก่บัณฑิตศึกษา และการพัฒนาศักยภาพนิสิตและการเสริมสร้างทักษะการเรียนรู’ในศตวรรษที่ ๒๑ ๒. คำสั่งแต่งตั้งคณะกรรมการควบคุมดูแลการให้คำปรึกษาวิชาการและแนะแนวแก่นิสิต/การควบคุมดูแลการให้คำปรึกษาวิทยานิพนธ์แก่บัณฑิตศึกษา หลักสูตร….. สาขาวิชา…..   P
การประเมินเพื่อให้ทราบว่าอยู่ในระดับคะแนนใด ให้พิจารณาในภาพรวมของผลการดำเนินงานทั้งหมด ที่ทำให้ได้นิสิตเรียนอย่างมีความสุขและมีทักษะที่จำเป็นต่อการประกอบอาชีพในอนาคต ไม่ควรพิจารณาแต่ละประเด็นย่อย และกรณีจะให้คะแนนระดับ ๔ หรือ ๕ ต้องมีคำอธิบายที่เห็นเป็นรูปธรรม ๓. คำสั่งแต่งตั้งกรรมการพัฒนาศักยภาพนิสิตและการเสริมสร้างทักษะการเรียนรู้ในศตวรรษที่ ๒๑  P
การรายงานการดำเนินงานตามตัวบ่งชี้นี้ให้อธิบายกระบวนการหรือแสดงผลการดำเนินงานอย่างน้อยให้ครอบคลุมการควบคุม (๑) การดูแลให้คำปรึกษาวิชาการและแนะแนวแก่นิสิตปริญญาตรีการควบคุมดูแลการให้คำปรึกษาวิทยานิพนธ์แก่บัณฑิตศึกษา (๒) การพัฒนาศักยภาพนิสิตและการเสริมสร้างทักษะการเรียนรู้ในศตวรรษที่ ๒๑ มีแนวปฏิบัติที่ดี ดังนี้ ๔. คู่มืออาจารย์ที่ปรึกษานิสิตและคู่มือการใช้งานระบบอาจารย์ที่ปรึกษา (ส่วนของอาจารย์) P
๑. มีระบบมีกลไก ๕. รายงานผลสถานภาพนิสิตและการติดตามผลการเรียนนิสิตหลักสูตร….. สาขาวิชา….ปีการศึกษา … ที่มีเกรดเฉลี่ยไม่ถึง ๒.๐๐ C
๒. มีการนำระบบกลไกไปสู่การปฏิบัติ/ดำเนินงาน ๖. รายงานผลการพัฒนาศักยภาพนิสิตและการเสริมสร้างทักษะการเรียนรู้ในศตวรรษที่ ๒๑ C
๓. มีการประเมินกระบวนการ ๗. รายงานผลการดำเนินงานโครงการที่เกี่ยวข้องกับกับตัวบ่งชี้นี้  C
๔. มีการปรับปรุง/พัฒนากระบวนการจากผลการประเมิน ๘. รายงานผลการประเมินกระบวนการดำเนินโครงการ/กิจกรรมหลักสูตร   C
๕. มีผลจากการปรับปรุงเห็นชัดเป็นรูปธรรม ๙. รายงานผลการประเมินกิจกรรมมาปรับปรุงโดยการให้นิสิตบรรพชิตและคฤหัสถ์ที่บำเพ็ญสาธารณประโยชน์ต่อสังคม A
๖. มีแนวทางปฏิบัติที่ดี โดยมีหลักฐานเชิงประจักษ์ยืนยัน และกรรมการผู้ตรวจประเมินสามารถให้เหตุผลอธิบายการเป็นแนวปฏิบัติที่ดีได้ชัดเจน ๑๐. รายงานผลการปรับปรุงและพัฒนากระบวนการจากผลการประเมิน A
โดยที่หลักสูตรต้องมีวิธีการดำเนินงานจากการจัดทำแผนการส่งเสริมและพัฒนานิสิต เช่น แผนพัฒนาศักยภาพและทักษะการเรียนรู้ของนิสิตศตวรรษที่ ๒๑ แผนสัมมนาเชิงปฏิบัติ ซึ่งจะทำให้นิสิตได้ขับเคลื่อนและนำความรู้ที่ได้รับจากการอบรมไปบูรณาการกับกิจกรรมต่างๆ ของวัดหรือชุมชนนั้นๆ ๑๑. รายงานผลการประเมินผลจากการปรับปรุงการส่งเสริมและพัฒนานิสิตให้เห็นชัดเป็นรูปธรรม A
  ๑๒. รายงานแนวทางปฏิบัติที่ดี โดยมีหลักฐานเชิงประจักษ์ยืนยันและสามารถให้เหตุผลอธิบายการเป็นแนวปฏิบัติที่ดีได้ชัดเจน      A

๓.๓ ผลที่เกิดขึ้นกับนิสิต
                    ผลที่เกิดขึ้นกับนิสิต เป็นการอธิบายกระบวนการหรือแสดงผลการดำเนินงานในประเด็นที่เกี่ยวข้อง คือ การคงอยู่ของนิสิตในหลักสูตร การสำเร็จการศึกษาตามหลักสูตร ความพึงพอใจของนิสิตต่อกระบวนการที่ดำเนินการให้แก่นิสิตตามกิจกรรมในตัวบ่งชี้ที่ ๓.๑ และ ๓.๒ และผลการจัดการข้อร้องเรียนของนิสิต มีแนวปฏิบัติที่ดี ดังนี้

แนวปฏิบัติที่ดี เอกสารและหลักฐาน กระบวนการ
 มีข้อเสนอแนะในการรายงานผลการดำเนินงาน  ๑. รายงานผลการคงอยู่ของนิสิตในหลักสูตร  C
– ให้อธิบายกระบวนการหรือแสดงผลการดำเนินงานในประเด็นที่เกี่ยวข้องคือ การคงอยู่ของนิสิตในหลักสูตร การสำเร็จการศึกษาตามหลักสูตร ความพึงพอใจของนิสิตต่อกระบวนการที่ดำเนินการให้กับนิสิตตามกิจกรรมในตัวบ่งชี้ที่ ๓.๑ และ ๓.๒ และผลการจัดการข้อร้องเรียนของนิสิต ๒. รายงานผลการสำเร็จการศึกษาของนิสิตหลักสูตร…  C
–  การจัดการข้อร้องเรียน หมายถึง การอธิบายการจัดการข้อร้องเรียนที่มีนัยสำคัญ ไม่ได้เน้นที่ปริมาณหรือจำนวนข้อร้องเรียน ๓. รายงานผลความพึงพอใจของนิสิตต่อกระบวนที่ดำเนินการให้กับนิสิตตามกิจกรรมในตัวบ่งชี้ที่ ๓.๑ และ ๓.๒ C
–  อัตราการคงอยู่ของนิสิต คิดจากจำนวนนิสิตที่เข้าในแต่ละรุ่น ลบด้วยจำนวนนิสิตที่ออกทุกกรณีนับถึงสิ้นปีการศึกษาที่ประเมิน ยกเว้นการเสียชีวิต การย้ายสถานที่ทำงานของนิสิตในระดับบัณฑิตศึกษาคิดเป็นร้อยละของจำนวนที่รับเข้าแต่ละรุ่นที่บัณฑิตสำเร็จการศึกษาแล้ว ๔. รายงานผลความพึงพอใจของนิสิตปีสุดท้ายต่อคุณภาพหลักสูตร C
–  การคิดร้อยละของจำนวนนิสิตที่ยังคงอยู่ของแต่ละรุ่น  ๕. รายงานผลการประเมินความพึงพอใจของนิสิตต่อเรียนรู้และการบริการ C
ในประเด็นการประเมิน “มีแนวโน้มผลการดำเนินงานที่ดีขึ้น” ควรนำเสนอผลการดำเนินงานเทียบเคียงอย่างน้อย ๓ ปี ๖. รายงานผลการวิเคราะห์ความพึงพอใจและผลการจัดการข้อร้องเรียนของนิสิต A
จากผลการประกันคุณภาพการศึกษา ควรทำให้นิสิตมีความพร้อมทางการเรียน มีอัตราการคงอยู่ของนิสิตในหลักสูตรสูง อัตราการสำเร็จการศึกษาตามหลักสูตรสูง นิสิตมีความพึงพอใจต่อหลักสูตร และผลการจัดการข้อร้องเรียนของนิสิตในการรายงานการดำเนินงานตามตัวบ่งชี้นี้ ให้อธิบายกระบวนการหรือแสดงผลการดำเนินงานเกี่ยวกับการคงอยู่ การสำเร็จการศึกษา โดยมีการ ๗. รายงานผลการดำเนินงานครบทุกเรื่องตามคำอธิบายในตัวบ่งชี้  A
๑. วิเคราะห์ความพึงพอใจและผลการจัดการข้อร้องเรียนของนิสิต ๘. รายงานผลการวิเคราะห์แนวโน้มผลการดำเนินงานที่ดีขึ้นในทุกเรื่อง A
๒. มีการรายงานผลการดำเนินงานครบทุกเรื่องตามคำอธิบายในตัวบ่งชี้  ๙. รายงานผลการดำเนินงานที่โดดเด่นจากหลักฐานเชิงประจักษ์ยืนยันจนสามารถให้เหตุผลอธิบายว่าเป็นผลการดำเนินงานที่โดดเด่นอย่างแท้จริง A
๓. วิเคราะห์แนวโน้มผลการดำเนินงานที่ดีขึ้นในทุกเรื่อง    
๔. มีผลการดำเนินงานที่โดดเด่น เทียบเคียงกับหลักสูตรนั้นในสถาบันกลุ่มเดียวกันโดยมีหลักฐานเชิงประจักษ์ยืนยัน และกรรมการผู้ตรวจประเมินสามารถให้เหตุผลอธิบายว่าเป็นผลการดำเนินงานที่โดดเด่นอย่างแท้จริง    
โดยที่หลักสูตรต้องจัดทำรายงานผลเกี่ยวกับการคงอยู่ การสำเร็จการศึกษา ความพึงพอใจและผลการจัดการข้อร้องเรียนของนิสิต เพื่อวิเคราะห์ผลกระทบที่ทำให้จำนวนนิสิต และผู้สำเร็จการศึกษามีแนวโน้มลดลง โดยเฉพาะอย่างยิ่งการจัดการข้อร้องเรียนของนิสิต ให้ประธานหลักสูตรเรียกประชุมอาจารย์ประจำหลักสูตรข้อมูลตามข้อร้องเรียน รวบรวมเอกสารหลักฐาน ตรวจงานเอกสารของนิสิตโดยละเอียด พิจารณาผลการเรียนของนิสิตอีกครั้ง ผลการดำเนินงานที่เกิดขึ้นว่าผู้ร้องเรียนมีความพึงพอใจต่อระบบวิธีการจัดการต่อข้อร้องเรียน และยอมรับผลการพิจารณาผลของผู้ร้องเรียนนั้น    

                   สำนักงานประกันคุณภาพ มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย ได้กำหนดให้ใช้แบบประเมินและแบบรายงาน ดังนี้
                    ๑. แบบประเมินความพึงพอใจของนิสิตระดับปริญญาตรี (ปค.๐๔ นิสิตปริญญาตรี) (ใช้เป็นหลักฐานในองค์ประกอบที่ ๖.๑ ด้วย)
                    ๒. แบบประเมินความพึงพอใจของนิสิตระดับบัณฑิตศึกษาต่อการบริหารจัดการหลักสูตร….. (ปค.๐๕ นิสิตโท/เอก) (ใช้เป็นหลักฐานในองค์ประกอบที่ ๖.๑ ด้วย) หลักสูตรต้องแสดงผลการประเมินความพึงพอใจทุกรายการ ๓ ปีย้อนหลัง
                   ที่มา :  ฤดี แสงเดือนฉาย, แนวทางการพัฒนางาน เรื่อง การจัดทำรายงานการประเมินตนเอง (SAR) ระดับหลักสูตรของมหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย วิทยาเขตขอนแก่น, (กลุ่มงานวิจัยและคุณภาพการศึกษา สำนักวิชาการ มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย วิทยาเขตขอนแก่น ๒๕๖๒), หน้า ๙๑-๙๕.